Chuyện tương lai: học gì, làm gì…?

Thi thoảng lại có bạn hỏi tôi về chuyện học hành, chuyện việc làm, … Nói chung là những băn khoăn về tương lai và theo đó là các phân vân về chọn ngành, chọn nghề từ bây giờ.

Như đã có lần trả lời trước đây, thật khó để đưa ra một góp ý nào đó khi chưa hiểu tường tận về điều cần góp ý, nói gì đến khuyên bảo. Vì thế tôi chỉ nói những suy nghĩ chung, thế này:

Ngày mai, tương lai, … là điều có thể rất bình thường và tính toán được, tỉ như mai thức dậy, đi học, làm kiểm tra môn nào đó, … nhưng cũng có thể đầy bất ngờ không mong đợi, nằm ngoài mọi dự đoán và toan tính, kiểu như ngày mai lại bị ốm không đi học được, hoặc có chuyện bất thường nào đó … Vì thế, cho một tương lai còn xa hơn nữa, phụ thuộc rất nhiều vào điều kiện bản thân và hoàn cảnh chung của xã hội khi ấy, nên càng không thể đoan chắc được.

Nhưng cũng phải nghĩ chứ. Vậy, cho tương lai, liệu sẽ theo điều mình thích, hay chọn điều mình giỏi? Nếu điều mình thích cũng là điều mình giỏi thì chẳng có gì để bàn nữa. Song nếu khác nhau thì sao? Tôi thiên về điều mình giỏi. Vì giỏi thì dễ thành công và được công nhận hơn. Chí ít, con đường sẽ ít bấp bênh hơn (sẽ học lên, sẽ ra trường, sẽ có việc, …). Còn điều mình thích? Với các bạn trẻ, ý thích rồi sẽ thay đổi khi tiếp xúc nhiều hơn, va chạm nhiều hơn, và quan trọng nhất, là trưởng thành hơn. Hiển nhiên là ý thích của ta khi còn bé xíu, khác hẳn lúc ta lớn lên, và cũng chẳng giống ta bây giờ. Có một nghề nghiệp và được công nhận là cần thiết và cũng là đòn bẩy tích cực trong cuộc sống, tốt hơn là long đong đeo đuổi điều mình thích, rồi mãi trượt dài với thất bại do khả năng chỉ đến thế…

Kể cho các bạn trẻ chuyện này:
Nhà Kaufmann có một mảnh đất rừng với một thác nước nhỏ trong đó. Họ muốn xây một ngôi nhà nghỉ cuối tuần gần bên thác nước. Một chuyện rất đỗi bình thường và tưởng sẽ bình lặng, sẽ diễn ra như mong muốn. Nhung khi gặp Frank Lloyd Wright, ông ta nghĩ khác: “Sao lại xây gần thác nước, hãy xây nhà mình trên thác nước.”
Frank, nhà kiến trúc tác giả của công trình này cùng với nhiều công trình kiến trúc để đời khác, đã giải quyết rất nhiều khó khăn kỹ thuật để dựng lên ngôi nhà nay trở thành di sản văn hóa UNESCO của thế giới.

Câu chuyện không chỉ là một ví dụ về những toan tính không thể tính toán trong cuộc sống, mà cũng là ví dụ của chính tôi, một người rất yêu thích kiến trúc và đã coi đó là nơi phải đến, nhưng cuộc sống lại dẫn tôi đến hóa học. Tôi không hề nghĩ đến hóa học cho đến năm thứ nhất đại học, nhờ sự gặp gỡ với thầy tôi, người truyền cảm hứng, và tôi đã cuốn theo cơn gió hóa học từ đó. Giờ nhìn lại, sau hơn nửa thế kỷ với hóa học, tôi hài lòng với chính mình, với những thảnh quả cùng những thất bại học được. Dù chọn con đường nào, các bạn trẻ hãy thật giỏi toán và ngoại ngữ trước đã. Toán cho bạn thói quen suy nghĩ logic cần thiết. Anh ngữ cho bạn đôi mắt kỳ diệu của tri thức. Và nếu may mắn, được truyền cảm hứng thực sự từ ai đó trong những bước đi chập chững vào đời.

Một khía cạnh khác rất “đời” mà hầu hết các bạn trẻ đều thắc mắc với tôi là công việc nào ổn định hơn, thậm chí là yên tâm hơn về mặt tài chính. Chuyện này thì tôi chịu! Mỗi địa phương, mỗi thời điểm sẽ có những ảnh hưởng nhất định lên những ẩn số về kinh tế ấy, chẳng thể nào biết trước được. Khi các bạn nghĩ đến chuyện làm công ăn lương thì đừng nghĩ đến một đời sống quá mức trung bình vì khó mà có được. Câu phi-thương-bất-phú, nôm na là không kinh doanh chẳng thể nào giàu có được, luôn đúng ở mọi thời điểm dù kinh doanh cũng có những may rủi riêng của nó. Một kỹ sư làm công với một kỹ sư mở công ty riêng sẽ có những đồ thị khác nhau về cuộc sống của mỗi người. Một bên tuy nhấp nhô, song nói chung là bằng phẳng, thậm chí có thể vươn lên chút ít gần cuối trục hoành. Bên kia thì chắc là dạng sóng, có thể lên thật cao, có thể rơi thật thấp (thậm chí phá sản), song khả năng vươn cao là có thật. Bác sĩ nếu chỉ làm tại bệnh viện thôi thì cũng tương tự vậy, bỏ qua những chuyện không được phép. Song nếu có phòng mạch riêng mọi chuyện lại hoàn toàn khác đi. Nói thể để các bạn trẻ hãy cứ luôn trẻ đã nhé, đừng “đời” sớm quá, đừng cân đo vội quá, vì cũng chẳng đến đâu do còn quá nhiều ẩn số của đời sống.

Vậy hãy cứ luôn vui bây giờ với con số, với công thức, … để biết được mình thích gì, mình giỏi gi trước đã. Một khi vượt qua được mọi định giá của các trường học, chuyện tiếp theo của trường đời sẽ hiển nhiên thuận lợi hơn, bất luận cam go đến thế nào.